Có cách chơi cờ caro luôn thắng không?

Người tìm cách chơi cờ caro luôn thắng thường mong có một cách mở ván bí mật, cứ đánh theo là thắng. Không có cách nào như vậy, nhưng cách ép thắng thì học được: bạn đánh những nước đối thủ buộc phải chặn, nước nào cũng dựng thêm thế cho mình, cho tới lúc một nước tạo ra hai chỗ thắng cùng lúc.

Bốn hình dưới đây minh họa từng bước. Cách đọc tọa độ và luật dùng trong các hình xem ở bài luật chơi cờ caro.

Về lý thuyết, người đi trước có cách chơi cờ caro luôn thắng không?

Với gomoku, tên quốc tế của trò nối 5 quân, câu hỏi này đã có câu trả lời. Năm 1994, trong luận án tiến sĩ ở Đại học Limburg (Hà Lan), L. Victor Allis dùng máy tính chứng minh rằng trên bàn 15x15 trống, người đi trước thắng chắc ở cả gomoku tự do lẫn gomoku chuẩn. Nghĩa là nếu người đi trước không đánh sai nước nào thì đối thủ chống cách nào cũng thua. Năm 2001, János Wágner và István Virág chứng minh điều tương tự cho renju khi không dùng luật khai cuộc, dù renju đã cấm người đi trước đánh 3-3, 4-4 và nối 6 quân.

Biết vậy cũng không giúp bạn thắng thêm ván nào. Lời giải của máy có rất nhiều nhánh, vì đối thủ đánh nước nào thì cũng phải có sẵn một nước đáp đúng, rồi cứ thế rẽ nhánh tới cuối ván. Máy lưu được hết các nhánh này, còn người thì không nhớ nổi. Vì vậy mẹo luôn thắng nào người ta truyền tai nhau cũng chỉ đúng khi đối thủ đánh sai ở đâu đó.

Chứng minh của Allis cũng không nói gì về luật chặn hai đầu, luật người Việt quen chơi và cocaro.net bật sẵn. Tới nay chưa thấy công trình nào trả lời được câu hỏi người đi trước có thắng chắc ở luật này hay không. Luật này còn cho người phòng thủ thêm ô để chặn, nên càng không ai dám nói chắc là có cách chơi cờ caro luôn thắng.

Nếu hiểu surewin là thế mà người tấn công đã có cách ép tới cùng, đối thủ chống thế nào cũng thua, thì thế cờ caro surewin có thật, và hai hình ở bước 2 là một ví dụ. Nhưng muốn có thế đó thì trước đó phải dựng thế qua nhiều nước. Còn một cách mở ván học thuộc rồi đem ra đánh với ai cũng thắng, kiểu “cách đánh caro luôn thắng” hay thấy chia sẻ trên mạng, thì không có.

Cách chơi cờ caro thắng: tạo hai đe dọa cùng lúc

Nếu bạn chỉ có một đe dọa, như một đường 3 chưa bị chặn hay một đường 4 bị chặn một đầu, thì đối thủ chỉ cần đánh một quân vào đúng ô là chặn xong. Gặp người biết chặn thì bạn chỉ thắng được khi có hai đe dọa cùng lúc mà một quân không chặn được cả hai. Người chơi gọi đó là nước đôi, và bí quyết chơi cờ caro luôn thắng nào bạn từng nghe rốt cuộc cũng là cách tạo ra nước đôi.

Ba loại nước đôi hay gặp:

• Nước 4-4 là một nước tạo hai đường 4. Đối thủ chặn đường này thì bạn nối 5 ở đường kia.
• Nước 4-3 là một nước tạo một đường 4 và một đường 3 chưa bị chặn. Đối thủ buộc phải chặn đường 4, rồi bạn nối đường 3 thành đường 4 chưa bị chặn.
• Nước 3-3 là một nước tạo hai đường 3 chưa bị chặn. Đối thủ chặn một đường thì bạn biến đường kia thành đường 4 chưa bị chặn.

Nếu chưa rõ thế nào là đường 3 chưa bị chặn hay đường 4 bị chặn một đầu, bài đường 3, đường 4 có hình cho từng loại.

Như vậy, muốn đánh caro thắng thì phải tìm ra nước đôi. Có điều người biết chơi sẽ không để sẵn nước đôi cho bạn, vì họ chặn từng đường 3 và chiếm trước ô mà hai đường của bạn cắt nhau. Muốn có nước đôi khi gặp người như vậy, bạn phải ép, tức là đánh những nước đối thủ buộc phải chặn, để họ không còn lượt nào rảnh mà phá thế của bạn. Cách làm gồm ba bước dưới đây.

Bước 1: giành thế chủ động

Có thế chủ động nghĩa là bạn đe dọa, còn đối thủ phải lo chặn. Đầu ván chưa ai có đe dọa gì, nên ai dựng thế nhanh hơn thì có thế chủ động. Khi muốn tấn công, bạn theo bốn nguyên tắc sau:

• Đánh ở giữa bàn. Trên bàn 15x15, có 20 cách nối 5 đi qua ô giữa H8, nhưng chỉ có 3 cách đi qua ô góc A1. Quân ở giữa có nhiều cách nối 5 nhất.
• Đánh gần quân mình. Quân cách nhau một, hai ô thì hỗ trợ được cho nhau. Quân rải khắp bàn thì đối thủ chặn từng quân một rất dễ.
• Đánh nước góp cho hai đường. Nước tốt thường ở chỗ hai đường của bạn cắt nhau, chẳng hạn một hàng ngang với một đường chéo. Về sau, đánh vào ô giao nhau đó dễ thành nước đôi.
• Đếm ô trước khi dựng. Với luật chặn hai đầu, khoảng giữa hai quân đối thủ, hoặc giữa quân đối thủ và mép bàn, phải dài ít nhất 6 ô thì đường đó mới có thể thành 5 quân thắng. Đường chỉ còn 5 ô giữa hai quân chặn thì đừng đánh thêm vào. Cách đếm có hình ở phần đếm ô.

Khi đối thủ chưa có đường 4 nào, cũng không có đường 3 nào chưa bị chặn, thì bạn được tự do dựng thế, đừng phí lượt đó vào một nước chặn chưa cần. Với người mới chơi, đây cũng là cách chơi cờ caro dễ thắng nhất: đánh gọn ở giữa bàn, nhìn đủ bốn hướng, thấy đường 3 chưa bị chặn là chặn ngay. Các thói quen này có hình minh họa trong bài cách chơi cờ caro giỏi.

Bước 2: ép liên tục bằng đường 4

Đường 4 là nước ép mạnh nhất. Nếu đối thủ không chặn thì nước sau bạn nối 5, nên họ chỉ còn cách đánh vào ô chặn, trừ khi chính họ nối được 5 ngay lúc đó. Ép bằng chuỗi đường 4 là đánh liền nhiều đường 4, nước nào cũng buộc đối thủ chặn, rồi kết thúc bằng một nước đôi. Người chơi gomoku gọi kiểu thắng này là VCF (victory by continuous fours), tức ép liên tục bằng đường 4 cho tới khi thắng.

Trong caro, thứ gần với cách chơi luôn thắng nhất là VCF, vì khi chuỗi đã có trên bàn và bạn tính đúng thì đối thủ không thoát được. VCF cũng là kiểu ép dễ tính trước nhất, vì mỗi nước đối thủ chỉ có một hoặc hai ô để chặn, nên bạn tính nhẩm được cả chuỗi.

CDEFGHIJK

3456789101112

X đi tiếp

Nhìn qua thì X chưa có gì đáng sợ, vì cả ba đường của X đều đã bị O chặn một đầu: hàng 8 (E8, F8, G8) bị chặn ở D8, cột H (H5, H6) bị chặn ở H4, đường chéo E10, F9, G8 bị chặn ở D11. Nhưng ba đường này dồn về hai ô trống sát nhau. Đường chéo đi qua H7, hàng 8 đi qua H8, còn cột H đi qua cả hai.

Nước 1 là H7. Đường chéo thành E10, F9, G8, H7, một đường 4 mà đầu D11 đã có O, chỉ còn ô I6 để nối 5, nên O buộc phải chặn. Với luật chặn hai đầu, O có hai ô để chọn là I6 hoặc J5 ngay sau nó, vì khi O ở J5 thì X nối I6 sẽ thành 5 quân bị D11 và J5 chặn cả hai đầu. Với luật tự do, O chỉ có I6. Cùng lúc đó, quân H7 nối cột H thành ba quân H5, H6, H7.

Nước 2 là H8. O chặn ở I6 hay J5 thì X cũng đánh H8. Hàng 8 thành E8, F8, G8, H8, thắng ở I8. Cột H thành H5, H6, H7, H8, thắng ở H9.

CDEFGHIJK

3456789101112

O đi tiếp

Với luật chặn hai đầu, mỗi đường 4 này có hai ô chặn: cột H là H9 hoặc H10, hàng 8 là I8 hoặc J8. Bốn ô này khác nhau nên không ô nào chặn được cả hai đường. O cũng không có đường 4 nào để phản công, nên X thắng ở nước sau.

Đường 4 giúp bạn đặt thêm quân mà không mất lượt

Mỗi lần bạn đánh một đường 4, đối thủ không còn được chọn nước mà phải đánh vào ô chặn, còn quân của bạn thì ở lại trên bàn. Nếu quân đó chỉ tạo đường 4 rồi thôi thì bạn đã đổi một đường có ích lấy một quân chặn của họ, thường là lỗ. Nếu quân đó còn nối thêm một đường khác, như H7 vừa tạo đường 4 chéo vừa nâng cột H lên ba quân, thì bạn có thêm một quân đúng chỗ mình cần mà đối thủ không ngăn được. Ở hình trên, chỉ một nước như vậy là đủ tạo ra nước 4-4.

Tính cả chuỗi trước khi đánh

Chuỗi đường 4 chỉ có giá trị khi đánh được tới cuối. Trước khi đặt quân đầu tiên, bạn tính nhẩm cả chuỗi, và ở mỗi nước tự hỏi ba câu:

1. Đối thủ chặn được ở những ô nào? Với luật chặn hai đầu, đường 4 bị chặn một đầu thường có hai ô chặn là ô nối và ô ngay sau nó, như I6 và J5 ở trên, và bạn phải tính cả hai trường hợp. Chi tiết có ở phần chặn từ xa.
2. Quân chặn đó có tạo đường 4 cho đối thủ không, có nằm trên đường bạn định đánh tiếp không? Chỉ cần dính một trong hai là chuỗi dễ đứt, vì bạn phải quay lại chặn hoặc mất luôn nước ép kế tiếp.
3. Đường 4 kế tiếp còn sống không? Đường chỉ có 5 ô giữa hai quân chặn là đường chết, không ép được ai.

Ở hình trên, đánh H8 trước rồi mới tới H7 cũng thắng, vì ô chặn của O ở cả hai nước đều không nằm trên đường X cần dùng tiếp. Ở thế khác, ô đối thủ buộc phải chặn có thể rơi đúng vào đường bạn định đánh sau, và khi đó thứ tự nước quyết định thắng thua.

Bước 3: ép bằng đường 3

Không phải lúc nào cũng có sẵn chuỗi đường 4. Khi đó bạn ép bằng đường 3 chưa bị chặn, vì nếu đối thủ để yên một nước thì nó thành đường 4 chưa bị chặn và không chặn được nữa, nên họ cũng phải chặn ngay. Chuỗi ép có cả đường 3 lẫn đường 4 gọi là VCT (victory by continuous threats), tức thắng bằng chuỗi đe dọa liên tục.

Đường 3 là nước ép yếu hơn đường 4 nhiều, vì đối thủ có nhiều cách đáp:

• Họ chọn được chỗ chặn. Đường 3 chưa bị chặn ở chỗ rộng có hai ô chặn với luật tự do, và tới bốn ô với luật chặn hai đầu (thêm hai ô cách đầu đường một ô).
• Họ có thể đánh đường 4 của mình trước, vì đường 4 nhanh hơn đường 3 một nước.
• Ô chặn họ chọn có thể dựng thêm thế cho chính họ.

Vì vậy chuỗi có đường 3 khó tính trước hơn hẳn. Trước khi đánh nước 3-3, bạn phải chắc đối thủ không có đường 4 nào chen vào được, kể cả đường 4 tạo ra ngay bằng quân chặn.

EFGHIJKLM

45678910111213

Theo luật chặn hai đầu, sau H8, O có bốn ô chặn được cột H (H6, H7, H11, H12) và bốn ô chặn được hàng 8 (F8, G8, K8, L8). Có tám ô nhưng không ô nào nằm trên cả hai đường. O lại chưa có đường 3 nào, nên không quân chặn nào tạo được đường 4 để phản công. O chặn đường nào thì X đánh tiếp đường kia thành 4 quân liền nhau chưa bị chặn, rồi nối 5.

Nếu O có sẵn một đường 3 đi qua một trong các ô chặn thì tình hình khác. O chặn bằng một nước vừa tạo đường 4, X phải chặn, và O có thêm lượt để chặn nốt đường 3 còn lại. Vì thế nước 3-3 kém chắc hơn nước 4-3. Renju còn cấm hẳn người đi trước đánh 3-3, còn cocaro.net không có luật cấm này.

Nước 4-3 để kết thúc ván

Với nước 4-3, một quân tạo cùng lúc hai kiểu ép. Đường 4 buộc đối thủ chặn ngay, còn đường 3 chưa bị chặn chờ sẵn để thành đường 4 chưa bị chặn ở nước sau. Khác với nước 3-3, đối thủ không có lượt rảnh để chen vào, vì đường 4 đã buộc họ phải đánh vào ô chặn.

DEFGHIJKLM

3456789101112

Sau H9, O phải chặn đường 4 trên cột H bằng một quân ở H10, hoặc ở H11 nếu chơi luật chặn hai đầu. Hai ô này đều không nằm trên hàng 9 và không tạo đường 4 nào cho O. X đánh tiếp G9 hoặc K9 thì hàng 9 thành 4 quân liền nhau, hai đầu trống và ngoài hai đầu vẫn còn ô trống. Đây là đường 4 chưa bị chặn và còn đủ chỗ, nên O chặn đầu này thì X nối 5 ở đầu kia, kể cả khi bật luật chặn hai đầu.

Có hai lý do nên tập nước 4-3 trước các kiểu nước đôi khác:

• Chắc hơn nước 3-3. Đường 4 lấy mất lượt rảnh của đối thủ. Nước 4-3 chỉ hỏng khi quân chặn đường 4 rơi vào đường 3 của bạn hoặc tạo đường 4 cho đối thủ, nên trước khi đánh, bạn nhìn kỹ các ô chặn.
• Dễ dựng hơn nước 4-4. Nước 4-3 cần một đường đã có 3 quân và một đường có 2 quân chưa bị chặn, cắt nhau ở một ô trống. Nước 4-4 cần hai đường đã có 3 quân.

Với luật chặn hai đầu, bạn nhớ đếm ô cho đường 3. Khi đã thành 4 quân, hai đầu phải trống và ngoài mỗi đầu còn thêm một ô trống thì đối thủ mới hết cách chặn. Nếu thiếu chỗ thì thế cờ trông như nước 4-3 nhưng đối thủ vẫn giữ được.

Trước khi ép, xem đối thủ đang có gì

Nước ép nào cũng vô ích nếu đối thủ nối 5 trước. Mỗi lượt, trước khi tính chuỗi đường 4, bạn xét theo thứ tự sau:

1. Nếu bạn nối được 5 ngay thì đánh luôn.
2. Nếu đối thủ có đường 4 thì chặn. Lúc này đường 4 của bạn không giúp được gì, vì họ nối 5 trước.
3. Nếu đối thủ có đường 3 chưa bị chặn mà bạn có chuỗi đường 4 dẫn tới thắng thì đánh chuỗi đó trước. Mỗi đường 4 buộc họ phải chặn, nên đường 3 của họ không có lượt để thành đường 4, miễn là quân chặn không biến chính đường 3 đó thành đường 4. Nếu không có chuỗi như vậy thì chặn đường 3 trước.
4. Nếu không ai có đe dọa thì bạn tự do dựng thế như ở bước 1.

Nhiều người hay sai ở điều thứ ba. Đối thủ có đường 3 chưa bị chặn mà bạn đáp bằng một đường 3 của mình thì gần như chắc thua, vì họ nối thành đường 4 chưa bị chặn trước bạn một nước. Chỉ đường 4 mới chen ngang được đường 3. Thứ tự đầy đủ, kèm cách chọn đầu để chặn, có trong bài cách chặn trong cờ caro.

Cách đánh caro thắng nhanh

Ván thắng nhanh thường là ván đối thủ bỏ sót một đường 3 hay một đường 4. Vì vậy muốn thắng nhanh, bạn tạo những đe dọa dễ bị sót, và khi đối thủ sót thật thì đừng bỏ lỡ:

• Đường chéo. Đường chéo khó nhìn hơn hàng ngang và hàng dọc, người mới hay chặn muộn ở hướng này.
• Đường 3 có ô trống ở giữa. Ba quân kiểu X X _ X cũng là đường 3, nhưng vì có ô trống ở giữa nên người ta dễ nghĩ là chưa nguy hiểm. Nếu đối thủ để yên một nước thì X lấp ô giữa là có 4 quân liền nhau.

Ngoài ra, đừng dùng đường 4 quá sớm. Đường 3 bị chặn một đầu là một nước ép để dành, lúc cần thì đánh thêm một quân thành đường 4 và đối thủ buộc phải chặn. Nhưng nước ép đó chỉ dùng được một lần, vì bạn đánh, đối thủ chặn là đường đó chết luôn. Nếu đem ra dùng khi chưa có nước tiếp theo thì bạn bỏ phí một nước mà sau này có thể cần để mở chuỗi đường 4, hoặc để lấy lại thế chủ động lúc đang phải phòng thủ.

Gặp người biết chặn thì ván thắng nhanh nhất là ván bạn không phí nước nào, nước nào cũng vừa chặn vừa dựng, tới lúc có chuỗi đường 4 thì đánh liền tới cuối. Khi ghép ngẫu nhiên để chơi cờ caro online trên cocaro.net, bạn có 1 phút cho mỗi nước, đủ để tính hết chuỗi trong đầu trước khi đặt quân đầu tiên.

Có nên luôn giành đi trước?

Nên, nếu được chọn. Người đi trước luôn nhanh hơn đối thủ một nước, và với gomoku, chứng minh của Allis cho thấy lợi thế đó đủ để thắng chắc nếu không đánh sai nước nào. Trong ván bình thường, đi trước nghĩa là bạn được dựng thế trước, còn đối thủ phải lo chặn.

Trên cocaro.net, khi ghép ngẫu nhiên, trang chia ngẫu nhiên ai cầm X và ván đầu luôn để X đi trước. Khi bạn tạo bàn riêng để chơi caro với bạn bè, bạn cầm X và chọn ai đi trước ở ván đầu: chủ phòng, khách hoặc oẳn tù tì. Từ ván thứ hai, người vừa thua được đi trước, dù đang cầm X hay O, còn sau ván hòa thì người kia được đi trước. Vì vậy, thua một ván thì ván sau bạn được đi trước, và đó là lúc nên đem các nước ép trong bài ra thử.

Khi phải đi sau thì cách đánh khác đi. Bạn đánh sát quân đối thủ, chặn đường chéo sớm, không để họ có hai đường cắt nhau ở một ô trống, và chờ họ đánh sai một nước để lấy lại thế chủ động. Nước đầu nên đánh ở đâu và đi sau nên đáp thế nào có trong bài khai cuộc cờ caro.

Cách luyện ép thắng

Không có cách chơi caro luôn thắng để học thuộc, nhưng ép thắng thì luyện được. Hiểu rồi vẫn phải tập mới nhìn ra được trong ván thật, và có ba cách luyện:

• Giải thế. Bài các thế cờ caro hay có bài tập kèm lời giải, từ nước 4-4, 4-3 tới thắng bằng chuỗi đường 4. Bạn tự tìm nước trước, đọc lời giải sau.
• Đánh với máy. Mức Dễ có lúc quên chặn, hợp để tập đánh nước 4-3 và 3-3. Mức Vừa luôn chặn đường 4, tự tìm chuỗi đường 4 ngắn và tránh để bạn có nước 4-4, 4-3 hay 3-3 ngay ở nước sau, nên muốn thắng bạn phải chuẩn bị trước hai nước rồi mới ép. Mức Khó tìm được cả VCF lẫn VCT, và trước mỗi nước còn kiểm tra xem nước đó có để lộ chuỗi ép nào cho bạn không. Cách thắng từng mức có ở bài cách thắng máy cờ caro.
• Xem lại ván thua. Bạn tìm nước đối thủ bắt đầu chuỗi ép, rồi lùi lại một hai nước xem lúc đó mình chặn được ở đâu. Các thói quen khác giúp chơi giỏi hơn có trong bài mẹo chơi caro giỏi.

Bạn có thể bắt đầu ngay ở trang cờ caro với máy trên cocaro.net. Chọn mức Vừa, thử dựng một thế giống hình đầu bài, tức hai, ba đường bị chặn một đầu dồn về cùng một chỗ, rồi ép bằng chuỗi đường 4. Trang miễn phí, không cần đăng ký, và sau lần mở đầu tiên thì không có mạng vẫn chơi được.