Cách chặn trong cờ caro
Cách chặn trong cờ caro có một thứ tự rõ ràng. Sau mỗi nước của đối thủ, bạn xem mình có nối được 5 ngay không, đối thủ có đường 4 không, có đường 3 chưa bị chặn không, rồi mới tới ô giao nhau và các đường 2.
Nội dung bài
Phòng thủ trong cờ caro chủ yếu là không bỏ sót. Phần lớn ván thua vì sơ ý bắt đầu từ một đường 3 quên chặn, một đường chéo không nhìn thấy, hoặc chặn đúng đường nhưng sai đầu.
Các hình trong bài dùng luật mặc định của cocaro.net (bàn 15x15, bật luật chặn hai đầu, tắt luật đúng 5 quân). Cách đọc tọa độ trong hình xem ở bài luật cờ caro.
Cách chặn trong cờ caro: thứ tự ưu tiên mỗi lượt
Sau mỗi nước của đối thủ, bạn tự hỏi năm câu dưới đây theo đúng thứ tự. Gặp câu đầu tiên có câu trả lời là “có” thì xử lý việc đó trước, chưa cần xét các câu sau.
- Bạn có nối được 5 ngay không? Có thì nối. Ván kết thúc ở nước đó, đối thủ có đường 4 hay đường 3 nào cũng không còn quan trọng.
- Đối thủ có đường 4 còn ô thắng không? Có thì chặn ngay ở nước này. Nếu đó là đường 4 chưa bị chặn thì đã muộn, vì nó có hai ô thắng. Còn đường 4 không còn ô thắng nào thì không cần chặn.
- Đối thủ có đường 3 chưa bị chặn không, kể cả đường 3 có ô trống ở giữa? Có thì chặn. Chỉ bỏ qua khi bạn ép thắng được bằng đường 4 liên tiếp, vì khi đó nước nào của bạn cũng tạo đường 4 nên đối thủ không có lượt nào để đánh đường 3 thành đường 4.
- Đối thủ có ô trống nào nằm trên hai đường của họ không? Ô như vậy là ô giao nhau, họ đánh vào đó là có nước đôi. Bạn chiếm ô đó trước khi họ kịp đánh vào.
- Không có gì gấp? Lúc này mới tính tới đường 2 của đối thủ và việc xây đường của bạn. Nước tốt nhất ở bước này làm được cả hai việc.
Thứ tự này xếp theo số nước đối thủ còn cần để thắng. Đường 4 thắng ngay nước sau. Đường 3 chưa bị chặn cần hai nước, một nước để thành đường 4 chưa bị chặn, rồi nối 5. Hai đường 2 cắt nhau cần ba nước, gồm đánh vào ô giao nhau để có hai đường 3, đánh một đường thành đường 4 chưa bị chặn, rồi nối 5. Mối nguy nào gần hơn thì xử lý trước.
Muốn kiểm tra nhanh thì bạn bắt đầu từ quân đối thủ vừa đánh. Đe dọa mới chỉ có thể nằm trên bốn đường đi qua quân đó, gồm hàng ngang, hàng dọc và hai đường chéo, còn những đe dọa cũ bạn đã thấy từ lượt trước. Đường chéo dễ sót nhất, nên xem hai hướng chéo trước. Tên gọi từng loại đường và loại nào phải chặn ngay có bảng riêng trong bài đường 3, đường 4.
Ở bước 3, người mới hay đáp đường 3 chưa bị chặn của đối thủ bằng một đường 3 của mình. Đối thủ chỉ cần đánh thành đường 4 chưa bị chặn là thắng trước bạn một nước. Khi đối thủ có đường 3 thì chỉ có đường 4 của bạn là nhanh hơn. Bạn có thể đánh một đường 4 trước rồi mới chặn, nhưng đường 4 đó dùng xong là hết, nên chỉ đánh khi quân chặn của đối thủ không giúp gì cho họ.
Chặn đường 3: chọn đầu nào
O đi tiếp
X có 3 quân liền nhau F8, G8, H8, hai đầu E8 và I8 còn trống. Nếu O đánh chỗ khác thì X đánh một trong hai ô đó là có đường 4 chưa bị chặn và O không chặn kịp. Cách chặn chắc nhất là đánh vào ô sát đầu, A (E8) hoặc B (I8). Chơi luật nào thì hai ô này cũng giữ được, nhưng thế cờ sau đó khác nhau.
O đánh B thì đường 3 bị chặn, còn quân ở I8 đứng một mình. Tệ hơn, X có thể đánh ngay E8 để hàng 8 thành đường 4 từ E8 tới H8 với ô thắng D8, và quân E8 cùng lúc chặn đầu dưới cột E của O. O phải chặn ở D8 (hoặc C8 nhờ luật chặn hai đầu), rồi X lại có một nước tự do.
O đánh A thì ngược lại, vì E6, E7, E8 thành đường 3 dọc chưa bị chặn của O và giờ X phải lo chặn. X có thể đánh I8 thành đường 4 để ép một nước, O chặn ở J8, nhưng sau đó X vẫn phải quay về chặn cột E. Cũng là một nước chặn, nhưng đánh ở A thì O lấy lại được thế chủ động.
Từ hình này có hai cách chọn đầu để chặn:
- Chọn đầu nằm trên đường của bạn. Quân O đó vừa chặn vừa xây đường cho bạn, như A ở trên. Bài cách chơi cờ caro giỏi có thêm một ví dụ kiểu này trên cột dọc.
- Chọn đầu làm đối thủ hết chỗ. Với luật chặn hai đầu, giữa hai quân chặn (hoặc giữa quân chặn và mép bàn) phải còn ít nhất 6 ô thì mới nối được 5. Giả sử hàng 8 có sẵn quân O ở K8. O chặn ở E8 thì từ F8 tới J8 chỉ còn 5 ô, ba quân X trên đoạn đó coi như đã chết. O chặn ở I8 thì phía trái vẫn rộng, X đánh E8 là có ngay đường 4.
Chặn đường 4: một ô, có khi hai ô
O đi tiếp
Gặp đường 4 thì bắt buộc phải chặn, trừ khi bạn nối được 5 ngay ở nước này. Trong hình, 4 quân X từ H5 tới H8 đã bị O chặn đầu trên ở H4, chỉ còn một ô thắng là A (H9).
Ở luật tự do, A là ô chặn duy nhất. Với luật chặn hai đầu, B (H10) cũng giữ được, vì nếu X nối A thì 5 quân từ H5 tới H9 bị H4 và H10 chặn cả hai đầu, không tính thắng.
Dù vậy, khi không có lý do riêng thì cứ chặn ở A, vì như vậy X mất luôn ô H9. Đánh B thì H9 còn trống, X vẫn dùng được nó cho hàng 9 hay hai đường chéo đi qua H9. B chỉ đáng chọn khi ô H10 làm thêm được việc cho bạn.
Với các kiểu đường 4 khác:
- Đường 4 có ô trống ở giữa, kiểu X X _ X X hoặc X X X _ X: ô thắng là chính ô trống đó, nên cách chặn chắc nhất là đánh vào ô trống.
- Đường 4 chưa bị chặn: có hai ô thắng, một quân không chặn nổi. Muốn giữ thì phải chặn từ một nước trước, khi nó còn là đường 3 chưa bị chặn.
- Đường 4 đã chết: với luật chặn hai đầu, 4 quân vẫn còn ô để nối, nhưng nối vào thì 5 quân bị chặn cả hai đầu. Đường này không thắng được nữa nên bạn dùng lượt này cho việc khác. Hình minh họa có ở phần đường chết trong luật chặn 2 đầu.
Chặn đường 3 có ô trống ở giữa
O đi tiếp
Đường 3 có một ô trống ở giữa nguy hiểm ngang đường 3 liền chưa bị chặn. Nếu O bỏ qua thì X đánh H8 là có 4 quân liền nhau từ H6 tới H9, hai đầu H5 và H10 đều trống.
Ở luật nào thì O cũng chặn được ở ba ô A (H8), H5 và H10. Luật chặn hai đầu cho thêm H4 và H11. Trong các ô đó, A gọn nhất, vì quân O ở đó chia đường làm hai phần, H6, H7 ở trên và H9 đứng riêng ở dưới. Sau nước A, X không còn nước nào tạo được đường 4 trên cột H.
Chặn ở đầu thì X vẫn còn nước ép. O đánh H5 thì X tạo được đường 4 bằng H8 hoặc H10, O đánh H10 thì X còn H5 hoặc H8. X có thể để dành các nước này, đánh lúc nào O cũng phải chặn. Ở hình này, A lại nằm chéo cạnh G7, nên quân chặn còn có ích cho O.
Bạn chỉ nên chọn ô ở đầu khi ô đó làm được nhiều việc hơn cho bạn. Còn khi chơi luật tự do thì nhớ là chặn ở ô cách đầu một ô, như H4 hay H11, là thua.
Chặn từ xa nhờ luật chặn hai đầu
Với luật chặn hai đầu, 5 quân bị chặn cả hai đầu không tính thắng. Nhờ vậy bạn có thêm ô để chặn: thay vì đánh sát các quân X, bạn lùi ra thêm một ô để 5 quân X sắp thành sẽ bị chặn cả hai đầu. Bảng dưới gom các ô chặn của ba hình ở trên.
| Thế của X | Ô chặn ở luật tự do | Thêm ô nhờ luật chặn hai đầu |
|---|---|---|
| Đường 3 F8, G8, H8 chưa bị chặn | E8, I8 | D8, J8 |
| Đường 4 từ H5 tới H8, đã bị chặn ở H4 | H9 | H10 |
| Đường 3 H6, H7, H9 có ô trống ở giữa | H5, H8, H10 | H4, H11 |
Chặn xa cũng có cái dở là đối thủ còn nhiều nước ép hơn. Với đường 3 F8, G8, H8, sau khi O chặn xa ở D8, X có ba cách tạo đường 4 trên hàng 8 là E8, I8 và J8, còn sau khi O chặn sát ở E8, X chỉ còn I8 và J8. Vì vậy nên chặn sát là chính, ô xa chỉ dùng khi nó làm thêm được việc khác, chẳng hạn nằm trên đường của bạn.
Ở luật tự do thì không có các ô xa này, chặn xa là thua. Về cách chặn, đây là chỗ hai bộ luật khác nhau nhiều nhất. Cách đếm ô và các ví dụ khác về chặn xa có trong bài luật chặn 2 đầu.
Phá nước đôi trước khi nó thành hình
O đi tiếp
X chưa có đường 3 nào, nhìn qua tưởng chưa có gì phải chặn. Nhưng hàng 8 (F8, G8) và cột H (H6, H7) cùng đi qua ô A. Nếu O đánh ở chỗ không liên quan tới hai đường này thì X đánh A là có hai đường 3 chưa bị chặn cùng lúc (F8, G8, H8 và H6, H7, H8), tức là nước 3-3. O chặn đường này thì X đánh đường kia thành đường 4 chưa bị chặn. Ở đây O không có đường 4 nào để phản công, nên khi 3-3 đã thành hình thì không chặn kịp nữa.
Ở thế này O có vài ô giữ được. Ngoài A, các ô ở hai đầu hàng 8 và cột H, như E8, I8, H5 hay H9, cũng chặn một đầu của một trong hai đường trước khi X kịp đánh A. Nhưng A là ô duy nhất nằm trên cả hai đường, nên một quân chặn được cả hai. Ở hình này A còn nằm giữa G9 và I7 trên đường chéo của O, nên chiếm A là O có luôn đường 3 chưa bị chặn G9, H8, I7, và X phải quay ra chặn.
Muốn tìm ô giao nhau, bạn kéo dài các đường của đối thủ ra và xem chúng gặp nhau ở ô trống nào, tính cả đường 2 chưa bị chặn lẫn đường 3 đã bị chặn một đầu. Nếu ô biến một đường 3 bị chặn thành đường 4 cũng nằm trên một đường 2 chưa bị chặn khác thì đối thủ đánh vào đó là có nước 4-3, còn nguy hơn 3-3.
Khi đối thủ có nhiều ô giao nhau
Mỗi lượt bạn chỉ chiếm được một ô, nên khi đối thủ có vài ô giao nhau, bạn cân nhắc như sau:
- Ô cho nước đôi mạnh hơn thì chiếm trước. Ô biến hai đường thành 4-4 hay 4-3 nguy hiểm hơn ô chỉ cho 3-3, vì 3-3 chậm hơn một nước nên bạn còn cơ hội phá bằng một đường 4 phản công.
- Hai ô ngang nhau thì lấy ô nằm trên đường của bạn. Quân chặn đó vừa chặn vừa xây đường, như A ở hình trên.
- Hai ô giao nhau ở xa nhau thì phải có thêm lượt. Một quân không giữ được cả hai, nên bạn chiếm ô thứ nhất bằng một nước có đe dọa, như đường 4 hay đường 3 chưa bị chặn, để đối thủ phải đáp, rồi lượt sau chiếm nốt ô kia.
Vừa chặn vừa phản công
O đi tiếp
Ở thế này X đang có nước 4-3, tức một đường 4 và một đường 3 cùng lúc, nên O rất khó giữ. Hàng 8 là đường 4 từ F8 tới I8, bị chặn ở E8, còn ô thắng J8. Cột I là đường 3 I8, I9, I10 chưa bị chặn. Nếu O chỉ nghĩ tới chặn thì thua, vì chặn đường 3 thì X nối J8 thành 5, còn chặn đường 4 ở ô xa K8 (luật chặn hai đầu cho phép) thì X đánh cột I thành đường 4 chưa bị chặn.
Cách thoát duy nhất là A (J8). Quân này chặn đường 4 hàng 8, đồng thời nối J9, J10, J11 thành đường 4 từ J8 tới J11 của O. Đầu dưới đã bị quân X ở J12 chặn nên O chỉ có một ô thắng là J7, nhưng vậy là đủ, vì X buộc phải chặn ở J7, hoặc ở J6 nhờ luật chặn hai đầu. Sau đó tới lượt O, và O dùng lượt này để chặn đường 3 trên cột I.
O chặn đường 3 ở đâu thì tùy X vừa chặn ở ô nào. X chặn ở J7 thì O chặn đầu dưới, ở I11. Chặn đầu trên ở I7 (hay I6 nhờ luật chặn hai đầu) trông cũng được nhưng sẽ thua, vì X đánh H10 là có hai chỗ để tạo nước đôi. Sau H10, X đánh I11 thì có hai đường 4, một trên cột I, một trên đường chéo F8, G9, H10, I11, J12, còn đánh H9 thì có hai đường 3 chưa bị chặn là H8, H9, H10 và J7, I8, H9. O chỉ chặn được một trong hai chỗ. Ô I11 nằm ngay trên đường chéo đó, nên O chặn ở đầu dưới thì nước H10 hết tác dụng.
Nếu X chặn ở J6 thì O phải chặn đúng ở I7, vì J6, I7 và H8 nằm trên cùng một đường chéo. O chặn chỗ khác thì X đánh I7, vừa có đường 4 trên cột I, vừa có đường 3 chéo H8, I7, J6, lại thành một nước 4-3 mới.
Bạn nên tập sớm thói quen này: trước khi đánh quân chặn, xem ô chặn có tạo được đường 4 cho mình không. Nước chặn có kèm đe dọa buộc đối thủ phải đáp, và bạn có thêm một lượt để chặn nốt phần còn lại. Khi đối thủ đã có nước 4-3 mà bạn không nối được 5 ngay thì bạn chỉ thoát được khi nước chặn đường 4 tạo luôn một đường 4 cho mình.
Ba quân J9, J10, J11 của O đã bị chặn một đầu từ trước, trông như bỏ đi, nhưng nhờ chúng mà O thoát được. Đường 3 bị chặn một đầu cho bạn một nước ép để dành, nên đừng đánh nó thành đường 4 sớm chỉ vì đánh được. Các kiểu nước đôi còn lại và cách phá từng kiểu có trong bài nước đôi trong cờ caro.
Phòng thủ khi đi sau
O đi tiếp
Khi đi sau, bạn luôn chậm hơn đối thủ một nước, nên trước mắt bạn chỉ cần giữ cho khoảng cách đó không lớn thêm, rồi chờ đối thủ đánh sai một nước để lấy thế chủ động.
Hình trên là một khai cuộc quen thuộc. X mở ở H8, O đáp sát ở I8, X đánh I9 thành cặp chéo H8, I9, hai đầu G7 và J10 đều trống. Theo thứ tự ưu tiên, O chưa có gì phải chặn gấp, còn bản thân O mới có một quân. Chặn một đầu cặp chéo, ở 1 (G7) hoặc 2 (J10), là nước của bước 5, tức cắt sớm một đường đối thủ đang xây, nhất là đường chéo.
Thế mã trong cờ caro
Cả hai ô trên đều lệch với I8 đúng một nước mã, tức lệch một hàng và hai cột, hoặc hai hàng và một cột, giống kiểu “mã đi chữ nhật” trong cờ tướng. Một số người chơi caro gọi kiểu đặt quân này là thế mã.
Hai quân thế mã không nằm chung đường nào, nên chưa thành đường 2 và nhìn qua không giống thế gì. Điểm lợi là có một ô trống nối được với cả hai quân. Với I8 và J10 thì ô đó là J9, cùng cột với J10 và cùng đường chéo với I8. Với I8 và G7 thì ô đó là H7, cùng hàng với G7 và cùng đường chéo với I8.
Thế mã chỉ là một thói quen đặt quân, không bảo đảm hòa hay thắng. Khi đối thủ có đường 4, đường 3 chưa bị chặn hay ô giao nhau thì bạn vẫn làm theo thứ tự ưu tiên ở đầu bài.
Vài nguyên tắc cho người đi sau
- Đáp sát quân X, trong 8 ô quanh nó. Quân O đặt xa thì không cắt được đường nào của X, và X coi như được đánh hai nước liền ở giữa bàn. Cách đáp nước đầu có hình riêng trong bài khai cuộc khi đi sau.
- Giữ quân O trong cùng khu với quân X. Quân O rải khắp bàn thì rời rạc, tới lúc X có ô giao nhau thì không có quân nào ở gần để chặn.
- Chỉ bỏ chặn để phản công khi đe dọa của X chưa buộc phải đáp, tức mới là đường 2 hay đường 3 bị chặn một đầu, hoặc khi nước phản công của bạn tạo đường 4. Gặp đường 3 chưa bị chặn mà bạn không có đường 4 thì chặn trước đã.
- Dùng lượt tự do để tạo cặp riêng. Mỗi lần X đánh một nước không tạo đe dọa, bạn có một lượt như vậy. Ô tốt nhất là ô vừa nối với quân O sẵn có, vừa chặn một hướng của X.
Luyện phòng thủ với máy
Muốn quen làm theo thứ tự ưu tiên ở mọi nước thì bạn đánh cờ caro với máy trên cocaro.net. Bạn chơi miễn phí ngay trên trình duyệt, không cần tài khoản, và sau lần mở đầu tiên thì không có mạng vẫn chơi được.
Mức Vừa luôn chặn khi bạn sắp nối 5, biết ép bằng vài đường 4 liên tiếp và tránh để bạn có nước đôi ở lượt sau. Mức Khó biết ép bằng nhiều đường 4 liên tiếp và bằng cả đường 3, đường 4 xen nhau, nên sót một đường 3 chưa bị chặn là rất dễ thua. Sau mỗi nước của máy, bạn hỏi lại năm câu ở đầu bài, cho tới khi làm được mà không cần nghĩ. Muốn tập riêng phần phòng thủ thì bạn giải các bài O tìm nước chặn trong các thế cờ caro hay. Những nước chặn sai người mới hay đánh có trong bài lỗi khi chơi cờ caro.
Máy đánh theo đúng bộ luật bạn chọn. Muốn tập luật tự do, tức là các ô chặn xa không còn tác dụng, thì trước khi vào ván bạn tắt công tắc “Luật chặn hai đầu” trong phần “Luật ván với máy”.
Sau đó bạn chuyển sang chơi cờ caro online bằng “Tìm ván nhanh”, hoặc rủ bạn bè vào bàn riêng, để dùng thứ tự này trong ván thật.
Câu hỏi thường gặp
Cách chặn đường 3 trong cờ caro thế nào?
Đường 3 chưa bị chặn thì bạn đánh vào một trong hai ô sát đầu, ưu tiên ô nằm trên đường của bạn. Đường 3 có ô trống ở giữa kiểu X X _ X thì chặn vào ô trống đó là gọn nhất. Đường 3 đã bị chặn một đầu thì chưa cần chặn ngay.
Đi sau làm sao để không thua?
Không có cách nào bảo đảm không thua, vì người đi trước có lợi thế. Cách giữ chắc nhất là đáp sát quân X, chặn sớm các cặp chéo, chiếm ô giao nhau trước khi X kịp tạo nước đôi, và mỗi lượt kiểm tra theo thứ tự đường 4, đường 3 chưa bị chặn, ô giao nhau.
Có cần chặn đường 2 không?
Không bắt buộc, vì đường 2 còn cách thắng ba nước. Bạn chỉ chặn khi không có việc gì gấp hơn, và nhớ chiếm trước ô trống nơi hai đường 2 chưa bị chặn của đối thủ cắt nhau, vì họ đánh vào ô đó là có ngay nước 3-3.