Khai cuộc cờ caro

Khai cuộc quyết định ván cờ diễn ra ở vùng nào và ai được tấn công trước. Khai cuộc chỉ có vài nước, nhưng đánh sai một nước ở đây thì bạn có thể phải chạy theo chặn suốt nửa ván.

Các hình trong bài dùng luật mặc định trên cocaro.net (bàn 15x15, bật luật chặn hai đầu). Cách đọc tọa độ trong hình xem ở bài cách chơi caro.

Nếu tìm trên mạng và gặp cụm “khai cuộc Caro-Kann” thì đó là một khai cuộc cờ vua, đặt theo tên hai kỳ thủ Caro và Kann, không liên quan gì tới cờ caro.

Nước đầu tiên nên đánh ở đâu

Nước đi đầu tiên trong cờ caro nên đánh vào ô giữa bàn, vì ô giữa có nhiều cách nối 5 đi qua nhất. Muốn thắng phải có 5 quân liền nhau theo hàng ngang, hàng dọc hoặc đường chéo. Mỗi ô có một số cách nối 5 đi qua nó, và con số này chênh nhau rất xa giữa ô ở giữa bàn và ô sát mép.

ABCDEFGHI

123456789

Ở H8, mỗi hướng có 5 cách nối 5 đi qua, chẳng hạn trên hàng 8 thì 5 quân có thể bắt đầu từ D8, E8, F8, G8 hoặc H8, nên 4 hướng thành 20 cách. Ở góc A1, hàng ngang chỉ có 1 cách (từ A1 tới E1), hàng dọc 1 cách, đường chéo đi xuống bên phải 1 cách, còn đường chéo kia không có ô nào để nối, tổng cộng là 3. Quân ở góc chỉ phát triển được về phía trong bàn.

Không phải chỉ H8 mới có 20 cách. Cả vùng 7x7 từ E5 tới K11, tức 49 ô, ô nào cũng có đủ 20 cách nối 5 đi qua. Có điều mở ván ở E5 thì phía trên và bên trái chỉ còn 4 ô tới mép, nên ván cờ lan về phía đó sẽ sớm đụng mép.

Với luật chặn hai đầu, mép bàn tính như một quân chặn, nên 5 quân sát mép chỉ còn trông vào đầu kia. H8 cách mỗi mép đúng 7 ô, là ô xa mép nhất, nên H8 là nước mở ván quen thuộc nhất.

Khi chơi với máy trên cocaro.net, bạn cầm X và đánh nước đầu, vì vậy H8 là nước mở ván nên tập trước tiên.

Khai cuộc thẳng và khai cuộc chéo

Nước thứ hai là của người đi sau, và cách an toàn là đáp ngay cạnh quân đầu tiên (lý do xem ở phần dành cho người đi sau bên dưới). Quanh H8 có 8 ô, gồm bốn ô thẳng ở trên, dưới, trái, phải và bốn ô chéo ở bốn góc.

Xoay bàn cờ thì ô thẳng nào cũng như nhau, ô chéo nào cũng như nhau, nên 8 cách đáp chỉ gồm 2 kiểu là khai cuộc thẳng và khai cuộc chéo.

EFGHIJK

567891011

X đi tiếp

EFGHIJK

567891011

X đi tiếp

Hai tên trực tiếp và gián tiếp lấy từ renju, một dạng gomoku thi đấu có luật hạn chế người đi trước. Luật renju bắt quân thứ hai phải nằm trong vùng 3x3 quanh tâm, tức là sát quân đầu, và quân thứ ba nằm trong vùng 5x5.

Bỏ các thế trùng nhau khi xoay hay lật bàn thì còn đúng 26 thế khai cuộc chuẩn, gồm 13 thế trực tiếp và 13 thế gián tiếp. Mỗi thế có một tên tiếng Nhật mang chữ nguyệt (月) hoặc tinh (星), ví dụ Kagetsu (花月, hoa nguyệt) thuộc nhóm trực tiếp. Muốn đọc thêm bằng tiếng Anh, bạn tìm theo cụm “gomoku openings” hoặc “renju openings”.

Xét số cách nối 5 bị mất thì hai kiểu như nhau. O đứng ở H7 hay I7 thì X đều mất 4 trong 20 cách nối 5 đi qua H8, là những cách đi qua cả ô của O.

Hai kiểu khác nhau ở hướng bị cắt. O ở H7 chỉ cắt cột H, còn hàng 8 và hai đường chéo qua H8 vẫn nguyên, nên nước thứ ba của X hay đánh theo đường chéo. O ở I7 cắt một đường chéo, để lại cho X hàng ngang, hàng dọc và đường chéo kia.

Chọn kiểu nào chủ yếu là do thói quen. Cả hai đều là nước đáp chắc, và đáp kiểu nào thì người đi sau vẫn chậm hơn một nước.

Nước thứ ba của người đi trước

Ở nước thứ ba, người đi trước chọn hướng cho ván cờ. Hình dưới lấy khai cuộc thẳng ở trên làm ví dụ, với X ở H8 và O ở H7.

EFGHIJK

567891011

X đi tiếp

Ô 1 (I7). X đánh chéo với H8 và sát cạnh quân O trên hàng 7. Người chơi renju gọi thế ba quân này là Kagetsu. Hai quân X thành một cặp chéo, hai đầu G9 và J6 còn trống. Quân ở I7 còn cắt hàng ngang của O, vì trong 5 cách nối 5 theo hàng 7 đi qua H7, chỉ còn cách từ D7 tới H7 là chưa có quân X.

Hai ô G9 và J6 cũng không chung hàng, cột hay đường chéo nào với H7, vì G9 lệch với H7 một cột và hai hàng, còn J6 lệch hai cột và một hàng. Muốn chặn cặp chéo này, O phải đánh một quân đứng riêng, không nối được với quân cũ.

Ô 2 (G7). Ô này là ô 1 lật sang bên trái. X ở H8 và O ở H7 cùng nằm trên cột H nên thế cờ đối xứng hai bên, đánh G7 hay I7 cũng cho cùng một kiểu ván, chỉ đổi trái thành phải. Chọn bên nào cũng được.

Ô 3 (I8). X nối ngang thành cặp H8, I8 trên hàng 8, hàng mà O chưa đụng tới. Nước này chắc và dễ hiểu. Đổi lại, O có chỗ chặn rất tiện ở G8, vì ô đó vừa chặn đầu trái của cặp X, vừa nối chéo với H7 thành cặp của O.

Ô 4 (I9). X đánh chéo xuống, về phía xa quân O. Cặp chéo H8, I9 còn trống hai đầu G7 và J10, và nước này nhằm kéo ván cờ sang vùng O chưa có quân. Nhược điểm là ô G7 sát H7, nên O chặn ở G7 là có luôn cặp ngang G7, H7.

So bốn ô thì ô 1 (hay ô 2) làm được nhiều việc nhất trong một nước. X có cặp chéo, cắt được hàng của O, mà O lại không có ô chặn nào làm thêm được việc khác. Ô 3 và ô 4 làm được ít việc hơn nhưng để ván cờ còn nhiều hướng phát triển. Giữa hai người chơi bình thường, chưa nước nào trong bốn nước này quyết định được thắng thua, chỉ quyết định ai phải lo chặn trước.

Cả bốn cách đều theo một quy tắc chung là quân của mình đặt gần nhau thì có nhiều cách nối 5 chung hơn. Ở giữa bàn, hai quân liền nhau trên một đường có chung 4 cách nối 5, cách nhau một ô còn 3, cách hai ô còn 2, cách ba ô còn 1, cách bốn ô trở lên thì không còn cách nào chung. Vì vậy ở khai cuộc, quân thứ ba nên đặt sát hoặc cách quân đầu một ô.

Từ nước thứ tư trở đi, hai bên bắt đầu tạo đường 3, đường 4. Cách xếp quân cho gọn có trong bài cách chơi cờ caro giỏi.

Cờ caro đi sau: nên đáp thế nào

Khi đi sau, bạn luôn chậm hơn đối thủ một nước. Ở mấy nước đầu, việc của bạn là giữ cho khoảng cách đó không lớn thêm, chưa phải lúc tấn công.

Đáp sát quân đầu tiên

Người mới hay đáp xa quân đầu tiên, như hình dưới.

EFGHIJKLMNO

56789101112131415

O đi tiếp

O đánh M13, có lẽ để tránh đụng nhau. X không cần để ý quân đó, đánh luôn I9 là có cặp chéo chưa bị chặn. M13 nằm trên đúng đường chéo này nhưng xa quá, vì 4 cách nối 5 có cả H8 lẫn I9 (từ E5 tới I9, F6 tới J10, G7 tới K11, H8 tới L12) không cách nào đi qua ô M13.

Như vậy X coi như được đánh hai nước liền ở giữa bàn. O lại phải quay về giữa, thường là chặn ở G7 hoặc J10, nếu không muốn X thêm một quân nữa thành đường 3 chưa bị chặn.

Quy tắc đơn giản là nước thứ hai đặt vào một trong 8 ô quanh quân đầu tiên. Ở khoảng cách đó, quân O cắt ngay 4 cách nối 5 của X. Quân đặt cách từ bốn ô trở lên, hoặc không nằm trên hướng nào trong bốn hướng của quân X, thì không cắt được cách nào.

Chặn đường chéo sớm

Người mới hay nhìn theo hàng ngang và hàng dọc, còn đường chéo thì dễ sót, nhất là trên màn hình điện thoại khi ô cờ nhỏ. Trong khi đó, ở khai cuộc người đi trước lại hay dùng cặp chéo, như ô 1 hay ô 4 ở trên. Khi X có hai quân chéo chưa bị chặn và bạn không có việc gì gấp hơn thì chặn một đầu của cặp đó là nước nên đánh.

Nước chặn tốt ở khai cuộc làm được hai việc là chặn X và nối với quân O đã có. Ở hình nước thứ ba, O có sẵn những ô như vậy: G8 nếu X đánh ô 3, G7 nếu X đánh ô 4. Quân chặn đứng một mình chỉ để phòng thủ, còn quân chặn nối được với quân cũ thì vừa chặn vừa xây đường cho O.

Khi X đánh một nước kém, chẳng hạn đặt quân xa nhóm của mình, thì O nên tạo cặp riêng và chuyển sang dọa lại. Chặn đường 3 ở đầu nào, lúc nào được bỏ chặn để phản công thì xem trong bài cách chặn trong cờ caro.

Cờ caro đi trước có lợi không?

Có. Đi trước thì lúc nào bạn cũng có số quân bằng hoặc hơn đối thủ một quân, và được tạo đe dọa trước. Nếu được chọn thì người chơi thường chọn đi trước.

Với gomoku, máy tính đã tính lợi thế này tới cùng. Năm 1994, trong luận án tiến sĩ tại Đại học Limburg (Hà Lan), L. Victor Allis chứng minh rằng trên bàn 15x15 trống, cả gomoku tự do lẫn gomoku chuẩn (chỉ tính đúng 5 quân) đều là thế thắng cho người đi trước. Tức là nếu người đi trước đánh đúng mọi nước thì đối thủ chống cách nào cũng thua.

Năm 2001, János Wágner và István Virág chứng minh điều tương tự cho renju khi không dùng luật khai cuộc, dù renju đã cấm người đi trước đánh 3-3, 4-4 và nối từ 6 quân trở lên.

Vì thế các giải đấu phải tìm cách cân bằng lại. Renju thêm nước cấm và luật khai cuộc riêng. Gomoku thi đấu dùng Swap2, tức là một người đặt 3 quân đầu, người kia mới chọn cầm quân nào, hoặc đặt thêm hai quân rồi nhường quyền chọn lại. Người đặt thế không biết mình sẽ cầm bên nào, nên phải đặt sao cho thật cân. Từng bước của Swap2 và nước cấm của renju có ở bài gomoku và renju.

Như vậy, câu “cờ caro đi trước luôn thắng” chỉ đúng trên lý thuyết, với gomoku và renju không có luật khai cuộc. Cách thắng Allis tìm ra gồm rất nhiều nhánh do máy tính xét, không ai học thuộc được. Giữa hai người chơi bình thường, đi trước chỉ là một lợi thế nhỏ, và người đi sau chặn chắc, chờ đối thủ đánh sai rồi phản công vẫn thắng như thường.

Các chứng minh trên cũng không áp dụng cho caro có luật chặn hai đầu, luật mà cocaro.net bật sẵn. Với luật này, đường 4 đã bị chặn một đầu còn chặn được bằng cách đánh vào ô ngay sau ô thắng, nên người phòng thủ có thêm cách xoay xở. Hiện chưa ai công bố chứng minh nào cho biết người đi trước ở luật này có thắng chắc hay không.

Người chơi caro hay gọi surewin là thế mà người tấn công đã ép được tới cùng. Thế như vậy có thật, nhưng chỉ có sau nhiều nước chuẩn bị, không có sẵn từ nước đầu. Cách tạo ra thế đó có trong bài cách chơi cờ caro luôn thắng.

Khi chơi online trên cocaro.net, người đi trước thay đổi theo kết quả từng ván. Nếu bạn bấm “Tìm ván nhanh” để chơi với người lạ thì ở ván đầu X đi trước. Trong phòng chơi với bạn bè, chủ phòng chọn người đi trước ở ván đầu, có thể là chủ phòng, khách hoặc để hai bên oẳn tù tì. Từ ván thứ hai, người vừa thua được đi trước, còn sau ván hòa thì lượt đi trước chuyển sang người kia.

Khai cuộc trên bàn 19x19

ABCDEFGHIJKLMNOPQRS

12345678910111213141516171819

O đi tiếp

Bàn 19x19 có 361 ô, ô giữa là J10. Cột J là cột thứ 10 tính từ trái, vì hàng chữ cột có cả chữ I.

Những điều ở trên vẫn đúng trên bàn 19x19: nước đầu đánh ở giữa, người đi sau đáp sát, nước thứ ba đặt sát hoặc cách quân mình một ô. Ba nước đầu trong các hình khai cuộc thẳng, khai cuộc chéo và nước thứ ba đều nằm trong vùng 5x5 quanh tâm, nên dùng nguyên được trên bàn lớn, chỉ cần dời tâm từ H8 sang J10.

Chỗ khác là bàn rộng hơn: từ J10 ra mỗi mép còn 9 ô, so với 7 ô từ H8. Vùng có đủ 20 cách nối 5 đi qua rộng 11x11, từ E5 tới O15, gồm 121 ô, trong khi bàn 15x15 chỉ có 49 ô như vậy. Một hướng bị chặn thì vẫn còn chỗ xây đường sang hướng khác, mép bàn ít khi ảnh hưởng nên ván thường kéo dài hơn. So sánh đầy đủ hai cỡ bàn có ở bài bàn cờ caro bao nhiêu ô.

5 nguyên tắc khai cuộc cờ caro

1. Mở ván ở giữa. H8 trên bàn 15x15, J10 trên bàn 19x19. Ô giữa có 20 cách nối 5 đi qua, ô góc chỉ có 3.
2. Đi sau thì đáp sát. Quân thứ hai đặt vào một trong 8 ô quanh quân đầu, thẳng hoặc chéo. Đáp xa thì đối thủ coi như được thêm một nước.
3. Đặt quân mình gần nhau. Hai quân liền nhau có chung 4 cách nối 5, cách nhau một ô còn 3, cách hai ô còn 2.
4. Mỗi nước làm hai việc. Nước tốt vừa xây đường cho mình vừa cắt đường của đối thủ, như ô 1 ở hình nước thứ ba. Khi phải chặn, chọn ô chặn nối được với quân cũ.
5. Đếm chỗ trống, để ý đường chéo. Với luật chặn hai đầu, một đường chỉ nối được 5 khi có đủ 6 ô giữa hai quân chặn, hoặc giữa quân chặn và mép bàn. Đường chéo là chỗ dễ sót nhất, cả đường của mình lẫn của đối thủ.

Luyện khai cuộc với máy

Cách học khai cuộc nhanh nhất là chơi nhiều ván và để ý kỹ ba nước đầu. Bạn vào trang chơi caro với máy trên cocaro.net, mở ván ở H8, xem máy đáp ở đâu rồi đặt nước thứ ba theo cách ở trên, tức là sát hoặc cách quân đầu một ô, ưu tiên ô vừa tạo cặp cho mình vừa cắt hàng của máy. Sau đó để ý xem máy chặn thế nào. Chơi với máy thì bạn luôn đi trước. Muốn tập đi sau, bạn nhờ một người bạn đi trước trong chế độ Hai người một máy hoặc trong phòng riêng, rồi thử đáp thẳng một ván, đáp chéo một ván xem mình hợp kiểu nào.

Người mới nên bắt đầu ở mức Dễ rồi lên mức Vừa, còn Khó là mức mạnh nhất. Máy chơi đúng bộ luật bạn chọn, cả bàn 15x15 lẫn 19x19, bật hay tắt luật chặn hai đầu đều được. Sau lần mở trang đầu tiên thì không có mạng vẫn chơi được. Khi đã quen cách mở ván, bạn có thể chơi cờ caro online miễn phí bằng “Tìm ván nhanh” hoặc rủ bạn bè vào phòng riêng, không cần tải app hay đăng ký.